خواندن طولانی روی صفحه بدون خستگی چشم: راهنمای عملی کتاب الکترونیکی
۳ دقیقه مطالعه
کتاب الکترونیکی آزادی بزرگی آورده است: صدها کتاب در جیب، همیشه همراه، بی‌هزینه. اما بسیاری از خوانندگان یک گلایه‌ی مشترک دارند: بعد از نیم ساعت خواندن روی گوشی، چشم‌ها خسته می‌شوند، می‌سوزند یا تار می‌بینند.
خبر خوب این است که بیشتر این خستگی به شیوه‌ی خواندن مربوط است، نه به خود صفحه. با چند تغییر ساده، می‌شود ساعت‌ها روی صفحه خواند.
چرا چشم خسته می‌شود؟
دو دلیل اصلی دارد:
پلک کمتر. وقتی روی صفحه تمرکز می‌کنیم، ناخودآگاه کمتر از حالت عادی پلک می‌زنیم. سطح چشم خشک می‌شود و احساس سوزش و خستگی می‌آید.
تمرکز مداوم در فاصله‌ی نزدیک. عضله‌هایی که عدسی چشم را برای دیدن نزدیک تنظیم می‌کنند، وقتی ساعت‌ها بی‌وقفه کار کنند، خسته می‌شوند. همان‌طور که دستی که مدتی طولانی چیزی را محکم گرفته، خسته می‌شود.
این خستگی معمولاً موقتی است و با استراحت برطرف می‌شود. اما می‌شود جلویش را گرفت.
قاعده‌ی ۲۰-۲۰-۲۰
ساده‌ترین و شناخته‌شده‌ترین توصیه، که چشم‌پزشکان هم آن را پیشنهاد می‌کنند: هر ۲۰ دقیقه، به مدت ۲۰ ثانیه، به چیزی در فاصله‌ی حدود ۶ متری (۲۰ فوت) نگاه کنید.
این بیست ثانیه به عضله‌های تمرکز چشم فرصت استراحت می‌دهد و معمولاً پلک زدن را هم به حالت عادی برمی‌گرداند. اگر با کتاب غرق شده‌اید و یادتان می‌رود، پایان هر فصل را نشانه‌ی این مکث کوتاه بگذارید.
نور صفحه، نور اتاق
یکی از رایج‌ترین اشتباه‌ها، خواندن با صفحه‌ای است که خیلی روشن‌تر یا خیلی تیره‌تر از اتاق است. خواندن با نور کامل صفحه در اتاقی تاریک، یا با صفحه‌ی کم‌نور زیر آفتاب، هر دو چشم را خسته می‌کنند.
قاعده‌ی کلی: روشنایی صفحه را طوری تنظیم کنید که تقریباً با روشنایی محیط هم‌خوان باشد. اگر صفحه در اتاق مثل چراغ می‌درخشد، زیادی روشن است. و اگر شب می‌خوانید، یک چراغ کم‌نور در اتاق روشن نگه دارید تا تضاد میان صفحه و تاریکی کمتر شود.
حالت تاریک: کمک یا افسانه؟
حالت تاریک (متن روشن روی زمینه‌ی تیره) این روزها محبوب است، و بسیاری می‌گویند چشمشان را راحت‌تر می‌کند. واقعیت کمی پیچیده‌تر است.
در محیط تاریک، حالت تاریک واقعاً نور کلی کمتری به چشم می‌فرستد و برای بسیاری راحت‌تر است. اما در محیط روشن، برای خواندن متن طولانی، بسیاری از افراد متن تیره روی زمینه‌ی روشن را خواناتر می‌یابند. هیچ قاعده‌ی واحدی برای همه وجود ندارد.
پیشنهاد عملی: حالت را با محیط عوض کنید. روز، زمینه‌ی روشن یا کرم. شب، زمینه‌ی تیره یا کرم‌رنگ و کم‌نور. خواننده‌ی کتاب‌رو چند تم رنگی دارد؛ امتحانشان کنید تا ببینید چشم خودتان با کدام راحت‌تر است.
اندازه‌ی قلم و فاصله
قلم را بزرگ‌تر کنید. بسیاری از ما با اندازه‌ای می‌خوانیم که کوچک‌تر از راحتی چشم است، چون فکر می‌کنیم «هنوز می‌شود خواند». اما خواندن متن ریز یعنی تلاش بیشتر برای تمرکز. یکی دو درجه بزرگ‌تر کردن قلم، اغلب، فرق بزرگی ایجاد می‌کند. به‌خصوص برای متن فارسی، که حرف‌هایش جزئیات ریز (نقطه‌ها) دارند.
گوشی را خیلی نزدیک نگیرید. فاصله‌ای حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر برای گوشی معمولاً مناسب است. اگر برای خواندن ناچارید گوشی را به صورتتان نزدیک کنید، یعنی قلم کوچک است.
فاصله‌ی سطرها را کم نکنید. متن فشرده، حتی با قلم بزرگ، خواندن را خسته‌کننده می‌کند. فاصله‌ی سطر کمی بیشتر، چشم را در پیدا کردن سطر بعدی کمک می‌کند.
چند عادت ساده
- آگاهانه پلک بزنید، به‌خصوص وقتی احساس خشکی می‌کنید.
- در اتاقی با هوای خیلی خشک، مثلاً کنار بخاری، چشم زودتر خشک می‌شود.
- پیش از خواب، اگر روی صفحه می‌خوانید، روشنایی را کم کنید و از تم گرم‌تر استفاده کنید.
کی پیش چشم‌پزشک برویم؟
اگر با رعایت این‌ها، خستگی، تاری دید یا سردرد ادامه دارد، ممکن است نیاز به عینک یا تغییر شماره‌ی عینک داشته باشید. بسیاری از خستگی‌هایی که به صفحه نسبت می‌دهیم، در واقع از ضعف دیدی است که اصلاح نشده. معاینه‌ی چشم، به‌خصوص اگر سال‌هاست انجام نداده‌اید، بهترین قدم است. و اگر درد شدید چشم یا تغییر ناگهانی بینایی دارید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.